De belangrijkste feiten over Auschwitz

De eerste massale transporten naar het concentratiekamp Auschwitz vonden plaats op 14 juni 1940. Onder de gevangenen bevonden zich 728 Poolse mannelijke politieke gevangenen, die als 'politieke gevangenen' werden bestempeld, en leden van het Poolse verzet.
Ze kregen de serienummers 31 tot en met 758. De nummers 1 tot en met 30 werden toegekend aan een groep Duitse misdadigers die op 20 mei vanuit Sachsenhausen naar Auschwitz waren overgebracht.
De eerste massale transporten van Joden naar het kamp vonden plaats in maart 1942, vanuit het doorgangskamp Poprad in Slowakije.

De eerste vergassingen in de gaskamers van Auschwitz vonden begin september 1941 plaats. In de kelder van blok 11 in Auschwitz I werden zo’n 850 gevangenen met Zyklon B vermoord. De slachtoffers waren Sovjetkrijgsgevangenen en zieke Poolse gevangenen.
Om de slachtoffers gerust te stellen, werd hen verteld dat ze zouden worden ontsmet en ontluisd. De nietsvermoedende gevangenen moesten zich uitkleden voordat ze de gaskamer werden binnengeleid, waar ze een tragische dood tegemoet gingen.
Na de buitengebruikstelling werd het gebouw omgebouwd tot opslagruimte en later tot een SS-luchtschuilkelder. De gaskamer en het crematorium zijn na de oorlog gereconstrueerd.

Hoewel de SS toezicht hield op de moorden in elke gaskamer, lieten ze het vuile werk over aan een groep gevangenen die de Sonderkommando’s heetten.Het waren vooral joden, en ze hadden de taak om de slachtoffers naar de gaskamers te leiden. Daarna haalden ze de lichamen weg, haalden ze de sieraden, het haar, het tandgoud en andere bezittingen eraf, voordat ze de lichamen meenamen om te cremeren.
Omdat ze getuigen waren van de massamoord, woonden ze apart van de andere gevangenen. Ze hadden een korte levensverwachting. Ze werden regelmatig gedood en vervangen. Velen konden hun taken niet aan en pleegden zelfmoord.

Op 7 oktober 1944 kwamen leden van het Sonderkommando in opstand. Ze vielen de SS-ers aan met stenen en hamers, waarbij ze er drie doodden, en staken crematorium IV in brand met in olie gedrenkte lappen die ze hadden verstopt.
Het Sonderkommando van crematorium II, dat dacht dat er een opstand in het kamp was uitgebroken, gooide hun kapo in een oven. Nadat ze met een draadtang door een hek waren geklommen, slaagden ze erin Rajsko te bereiken, waar ze zich schuilhielden in de graanschuur van een nevenkamp van Auschwitz.
De SS achtervolgde hen en doodde hen door de graanschuur in brand te steken. Toen de opstand was neergeslagen, waren er nog 212 leden van het Sonderkommando in leven en waren er 451 omgekomen.

Bij de ingang van Auschwitz I staat de Duitse zin die betekent: "Werk maakt vrij". Het bord is gemaakt door gevangenen die als dwangarbeiders moesten werken. Toen ze de opdracht kregen om de inscriptie te maken, hebben ze uit protest de B in het woord ‘Arbeit’ ondersteboven gezet.
Het bord werd in december 2009 gestolen en later door de autoriteiten in drie stukken teruggevonden. Anders Högström, een Zweedse neonazi, en twee Poolse neonazi’s zijn voor de diefstal veroordeeld tot een gevangenisstraf. Het originele bord staat nu in het depot van het Staatsmuseum Auschwitz-Birkenau. Er hangt nu een replica boven de poort.

Tadeusz Wiejowski, een Poolse schoenmaker, was de eerste die uit het concentratiekamp Auschwitz wist te ontsnappen. In 1941 werd hij opnieuw gevangengenomen en naar het gevangenkamp in Jasło gestuurd, waar hij werd geëxecuteerd.
Volgens de Poolse historicus Henryk Świebocki hebben er, na Wiejowski, minstens 802 gevangenen (757 mannen en 45 vrouwen) geprobeerd uit het kamp te ontsnappen. Slechts 144 hebben het gehaald, 327 zijn gepakt en van 331 is het lot onbekend.
Rudolf Vrba en Alfréd Wetzler, die naar Slowakije waren gevlucht en gedetailleerde informatie over de gaskamers naar de Slowaakse Joodse Raad brachten, speelden een cruciale rol bij het stoppen van de deportatie van Hongaarse Joden naar Auschwitz.

De bezittingen van de gedeporteerden werden in beslag genomen en gesorteerd in een deel van het kamp dat „Kanada” (Canada) heette. De gevangenen gaven het die naam omdat ze Canada zagen als een land van rijkdom. De spullen zouden naar Duitsland worden teruggestuurd, terwijl een deel ervan door SS-bewakers werd gestolen.
Hier werkten vooral vrouwelijke gevangenen. Ze hadden een paar voorrechten, zoals hun haar lang laten groeien of eten stelen uit de spullen die ze doorzochten.
Relaties tussen Duitse bewakers en vrouwelijke gevangenen waren in strijd met de SS-regels, maar soms ontstonden er toch zulke relaties. Een SS-bewaker, Franz Wunsch, hielp Helena Citronova en haar zus uit de gaskamers te ontsnappen omdat hij smoorverliefd op haar was. Hoewel ze zijn gevoelens niet beantwoordde, getuigde ze voor hem tijdens zijn proces wegens oorlogsmisdaden.

Naar schatting zijn tussen 1940 en 1945 minstens 1,3 miljoen mensen naar het concentratiekamp Auschwitz gedeporteerd. Van hen werden ongeveer 1,1 miljoen mensen, waaronder 1 miljoen Joden, vermoord.
Naar schatting zijn er 70.000 tot 80.000 Polen, 21.000 Roma, 15.000 Sovjetkrijgsgevangenen en zo’n 10.000 andere mensen in de kampen omgekomen.
Deze schatting is gebaseerd op een onderzoek van de Poolse historicus Franciszek Piper, die aan de hand van treindienstregelingen en deportatiegegevens heeft berekend dat van de 1,3 miljoen mensen die naar het kamp werden gestuurd, er 1.082.000 daar zijn omgekomen. Dit cijfer is afgerond op 1,1 miljoen.

Veel gevangenen werden gebruikt als proefkonijnen voor medische experimenten. Dr. Josef Mengele, bijgenaamd de "Engel des Doods,", richtte zijn experimenten vooral op tweelingen en dwergen.
Een van de meest beruchte experimenten was het injecteren van kleurstof in de ogen van de gevangenen om te zien of ze van kleur zouden veranderen. Gedwongen sterilisatie, het gebruik van giftige stoffen, uithongering, elektroshocks en baarmoederinjecties waren enkele van de wrede experimenten die werden uitgevoerd.
De experimenten werden uitgevoerd in blok 10 in Auschwitz, ook wel bekend als de ‘Krankenbau’ of ziekenbarak. Tijdens deze experimenten zijn er veel mensen overleden of hebben ze ernstige gezondheidsproblemen gekregen.

Op 18 januari 1945 kreeg Engelbert Marketsch, een Duitse misdadiger die vanuit Mauthausen was overgebracht, als laatste gevangene in Auschwitz een volgnummer toegewezen (nummer 202499).
60.000 gevangenen werden, onder begeleiding van nazi-bewakers, gedwongen om naar de Poolse steden te marcheren. Tijdens de marsen, die bekend kwamen te staan als de dodenmarsen, schoot de SS iedereen neer die achterbleef.
15.000 Joodse gevangenen die Bergen-Belsen hadden bereikt, werden op 15 april 1945 door de Britten bevrijd. Ongeveer 7.000 gevangenen, die te ziek waren om te lopen, waren achtergelaten in Auschwitz en werden door het leger bevrijd.